Je gaat dit jaar of volgend jaar eindexamen doen. Een belangrijke mijlpaal: de vertrouwde schooltijd loopt ten einde en de keuze voor een vervolgstudie komt dichterbij. Het enorme aanbod kan keuzestress geven. In je klas en vriendengroep zal het er vast al over gaan. Kies je een studie die goed aansluit bij de arbeidsmarkt, zoals techniek, international business of ICT?
In de laatste twintig jaar dat ik predikant was in een kerkelijke gemeente, nodigden mijn vrouw en ik de eindexamenkandidaten op een zondagavond vóór het schriftelijk eindexamen uit in de pastorie. We dronken samen koffie in een kring, baden om een goede examenperiode en zongen met elkaar een lied. Kortom: een serieus én gezellig samenzijn.
We maakten ook altijd een rondje waarin elke eindexamenkandidaat vertelde wat hij of zij na het examen wilde gaan doen. Een enkeling dacht aan een tussenjaar of een wereldreis, maar de meesten vertelden over hun plannen en ideeën voor een studie die ze in september wilden beginnen. In de loop der jaren heb ik de meest uiteenlopende studies voorbij horen komen. Het was meteen een mooi moment om door te vragen naar hun motieven. Als ik nu terugdenk aan die avonden, realiseer ik me dat theologie maar zelden werd genoemd.
Stoffig imago?
Zou dat komen doordat theologie een wat stoffig imago heeft? Of spelen ervaringen in de eigen kerkelijke gemeente en de kerkelijke verdeeldheid in Nederland mee, waardoor de drempel om aan deze studie te beginnen hoger wordt?
Maar wat als je meer wilt dan alleen een diploma op zak, dat je studie ertoe doet? Misschien ben je wel geraakt door het gebed dat Jezus ons leerde: “Uw Koninkrijk kome”. Je spreekt dat misschien nog niet hardop uit, omdat het voor jezelf nog niet helemaal helder is. Toch merk je iets van roeping: een verlangen om met je leven en je gaven iets te betekenen in Gods Koninkrijk. Als je je hierin herkent, zou het zomaar kunnen dat theologie een studie is die bij je past.
‘Veilig’ wereldje
Kiezen voor een studie theologie aan een hogeschool of een van de universiteiten in Nederland of daarbuiten is geen keuze voor een ‘veilig’ wereldje. Je gaat dan juist met je volle verstand en met een open blik de diepte in. Je neemt de uitdaging aan om je geloof serieus te doordenken.
Het begint ermee dat je het gereedschap krijgt om de bronnen zelf te onderzoeken. Je leert de oude talen Hebreeuws en Grieks, zodat je zelfstandig de bronteksten kunt lezen en de stemmen van profeten en apostelen kunt horen, die geroepen waren om Gods Woord te spreken. Daarbij ontdek je dat vertalingen waardevolle hulpmiddelen zijn, maar altijd ook hun beperkingen hebben.
Vanuit de omgeving en gemeente die tot nu toe zo vertrouwd voor je waren, kan het een grote stap zijn om je in te schrijven bij een theologische universiteit of een hbo-opleiding theologie. Kun je door een wetenschappelijke studie theologie je geloof verliezen? Mijn tegenvraag zou zijn: moet je bang zijn voor kritische vragen?
Motor
Vragen die bij ons opkomen kun je zien als de motor van de studie. Al vragend leer je ook kritisch te kijken naar je eigen traditie. Het is verrijkend om studenten te ontmoeten die in een heel andere cultuur zijn opgegroeid dan jij. Juist dan ontdek je hoe belangrijk het is om steeds weer te vragen: waarom doen we de dingen zoals we ze doen? Wat is werkelijk de kern van het Evangelie, en wat heeft vooral met onze cultuur te maken?
Zo leer je nadenken over de diepste vragen – de ‘waaromvraag’. Waarom zijn wij hier? Hoe kun je in deze tijd een ‘goed’ mens zijn? Is er (nog) hoop? Als student theologie ontdek je dat dit geen luxeproblemen zijn, maar vragen die raken aan de kern van ons mens-zijn. In de opleiding leer je niet weg te kijken wanneer het ingewikkeld wordt, maar juist met eeuwenoude wijsheid en moderne scherpte naar antwoorden te zoeken. Neem bijvoorbeeld deze vraag: wanneer is iets mooi?
Domtoren
Een moment uit de praktijk van de studie. Begin oktober vorig jaar dachten Utrechtse, Hongaarse en Roemeense studenten en docenten tijdens een internationale uitwisselingsweek in de eeuwenoude Kapittelzaal van de Pieterskerk in Utrecht na over de eerdergenoemde bede: “Uw Koninkrijk kome”. Vanuit verschillende disciplines werd gestudeerd en gediscussieerd, met uitzicht op de prachtig gerestaureerde Domtoren.
Op een van die ochtenden, tegen koffietijd, werd de toren overweldigend mooi beschenen door de lage herfstzon. Je kunt het je voorstellen. Maar dan komen de vragen: waarom vinden we dit beeld zo mooi? Wat is schoonheid? Kun je dat uitdrukken in termen van de juiste verhoudingen van lengte, breedte en hoogte, zoals de laatantieke Romeinse architect Vitruvius zei? Op zo’n moment ervaar je dat er meer is, en ontdek je samen hoe theologische vragen zomaar voor het oprapen liggen.
Bedelaars
In de studie trek je je niet terug in een ivoren toren. Je loopt ook door de straten van de stad. Je ziet bedelaars, je ziet de leegte in de ogen van mensen, je ziet de worsteling om een stad leefbaar te houden. Ook dat zijn vragen waarvoor theologie niet wegkijkt.
Je merkt hoe je zelf bij de studie betrokken raakt. De studie vraagt om de nodige zelfreflectie, want je wordt geconfronteerd met je eigen vooroordelen, je eigen twijfels en niet het minst met je eigen beeld van God. Je leert luisteren – naar teksten, naar mensen, naar jezelf en uiteindelijk naar God. De opleiding is een plek waar je niet alleen met je hoofd bezig bent, maar ook met je hart. Samen vormen studenten en docenten een community die niet alleen studeert, maar ook met elkaar viert, bidt en zingt.
Tegendraadse keuze
In een maatschappij die draait om consumptie, snelheid, efficiëntie, groei en winst is het een tegendraadse keuze om theologie te gaan studeren. Maar juist deze wereld, waar jij zelf volop deel van uitmaakt, heeft mensen nodig die begrijpen waar de Bijbel over gaat en die genuanceerd kunnen deelnemen aan verhitte debatten. Je hebt de kennis om vooroordelen te ontmaskeren en de moed om de diepere lagen van een conflict te ontrafelen.
Als jong mens mag je ook luisteren naar de stem van God Die roept. Om Zijn Woord in deze wereld te laten horen, maakt Hij gebruik van de mond van mensen. Denk daar eens over na.