Dit jaar is het 450 jaar geleden dat Johannes Bogerman werd geboren. De datum is niet precies bekend, maar begin 2026 zijn we zeker niet te laat om terug te blikken op zijn leven en werk. In kerkelijk Nederland koppelt iedereen zijn naam aan de Synode van Dordrecht in 1618 en 1619. Hij was de strenge voorzitter die de brutale remonstranten woedend de zaal uit joeg. Is er nog meer en iets anders het weten waard?
Johannes Bogerman werd geboren in 1576 in het graafschap Oost-Friesland, het tegenwoordig Duitstalige deel van wat ooit het grote Friesland – inclusief de provincie Groningen – was. Als predikantszoon bracht hij zijn jeugd door in Bolsward. Daarna ging hij theologie studeren in Franeker en maakte hij een reis langs diverse universiteiten in heel Europa. Toen hij 23 jaar was, werd hij tot predikant bevestigd in Sneek. Korte tijd was Enkhuizen zijn standplaats en van 1604 tot 1636 diende hij de gereformeerde kerk in Leeuwarden. Als predikant van de Friese hoofdstad raakte Bogerman betrokken bij het brede kerkelijk leven. In allerlei kwesties werd zijn advies en bemiddeling gevraagd. Langere perioden verbleef hij in Holland: drie maanden als interim-predikant in de Haagse Kloosterkerk, zeven maanden als voorzitter van de Dordtse Synode en tien jaar als Bijbelvertaler in Leiden. Ten slotte werd hij hoogleraar in Franeker, waar hij binnen een jaar overleed, 61 jaar oud.
Bijbelvertaler
Op de agenda van de Dordtse Synode stond een oude wens van de Nederlandse kerken: een nieuwe Bijbelvertaling op grond van de oertekst. Meteen nadat Bogerman tot voorzitter was gekozen, stelde hij dit project aan de orde. Hij smeedde het ijzer toen het heet was. De aanwezige buitenlandse theologen konden nuttige adviezen geven, terwijl de vertegenwoordigers van de Staten-Generaal hun politieke en financiële steun wilden toezeggen. Zo kwam een strak plan tot stand voor het vertaalwerk en een profiel voor de vertalers. Bogerman voldeed zelf geheel aan de criteria van geleerdheid en vroomheid. Als uitstekend kenner van het Bijbels Hebreeuws was hij een van de aangewezen personen voor de vertaling van het Oude Testament. Het duurde tot 1626 voordat de vertalers aan het werk gingen en daarna tot 1636 eer de resultaten naar de drukker konden. Bogerman heeft vooral gezwoegd op de boeken Job, Ezechiël en de ‘kleine profeten’. De presentatie van de Statenbijbel op het Binnenhof op 17 september 1637 moest hij ruim van tevoren afzeggen wegens ziekte. Anders dan wat overal te lezen staat, leefde hij toen nog wel. Zijn sterfdatum 11 september viel namelijk in Friesland tien dagen later dan in Holland. Volgens de nieuwe kalender overleed hij op 21 september 1637 (in de zeventiende eeuw werd de ‘nieuwe’ gregoriaanse kalender een tijdlang naast de juliaanse gebruikt in de verschillende gewesten, red.).
"*" geeft vereiste velden aan