Serie ‘Bijbel en macht’

Door: Dr. J. van Eck

Geloofsleer

23-04-2026

Na jaren van bloedige burgeroorlog had Augustus eindelijk vrede gebracht. Vrede in het hele Romeinse Rijk. Dat werd als een groot goed ervaren. De vrede die Augustus gebracht had, kreeg zelfs een naam: Pax Romana <em> </em> (‘Romeinse vrede’). Ze werd ook wel Pax Augusta (de ‘vrede van Augustus’) genoemd, naar de keizer zelf. Ook toen al plakten heersers graag hun naam op dingen.

De vrede die Augustus gebracht had, voelde als een goddelijk geschenk. “Het was een god die ons deze rust heeft gegeven, want een god zal hij altijd voor mij zijn”, schreef de dichter Vergilius. Een eerste – spontaan klinkende – uiting van keizerverering, die brede weerklank zou vinden. Het publiek in stadions rees op zijn voeten als het verzen van Vergilius hoorde. Maar het was vrede door handhaving. Wie een andere vrede dan die van de keizer wilde, kreeg met zijn legers van doen.

‘Vrede dicteren’ en ‘vrede opleggen’ waren de termen die men gebruikte en er zijn munten gevonden waarop de godin van de vrede afge‍beeld wordt met een lans in haar hand, alsof zij de godin van de overwinning is. Na een poosje was de opluchting van het begin eraf. Wat bleef, was de handhaving en daarbij ging het gewelddadig toe. Vrede werd oorlog voeren tot de rust hersteld was. Een Britse legeraanvoerder die tegen de Romeinen vocht, vertelt ons hoe dat verliep: “Afpakken, moor‍den, roven noemen ze met een valse naam het uitoefenen van gezag, en waar ze een kale woeste‍nij achterlaten, noemen ze dat vrede.”

Hemelse legermacht

“Vrede op aarde”, roepen de engelen bij de geboorte van Jezus (Luk. 2:14). Dat had de keizer ook gezegd. De vraag is dan: brengt Jezus meer van hetzelfde, maar dan niet gesteund door een aardse maar door een hemelse legermacht? Om het maar zo te zeg‍gen: handhaving in het kwadraat?

Even zou je dat kunnen denken als je leest hoe bij de geboorte van Jezus een “menigte van de hemel‍se legermacht” aangetreden staat die die woorden uitspreekt (‘spreekt’, staat er letterlijk, niet: ‘zingt’), zoals bij het aantreden van een nieuwe keizer het leger zijn loyaliteit betuigde door leuzen te scanderen. Een keizer was pas keizer als het leger hem tot keizer uitgeroepen had en hij zijn macht kon laten gelden. Als we bij de geboorte van Jezus een hemelse legermacht leuzen horen scanderen en vrede op aarde horen beloven, dan maakt dat Hem tot een concurrent van de keizer die de wereld hetzelfde beloofde.

Heersen en dienen

In het Evangelie vergelijkt Christus Zich met dege‍nen die over de volkerenwereld heersen. “De ko‍ningen van de volken”, zegt Hij, “heersen over hen, en wie macht over hen hebben, worden weldoe‍ners genoemd” (Luk. 22:25). En dat is ook precies zoals het ging. Hoeveel bloed er ook gevloeid had, als de orde was hersteld, had men voor de keizer te buigen en hem te danken voor de weldaad die hij de wereld bewezen had. Zo ging het – en gáát het. Geweld tegen burgers, afgedwongen eerbewijzen – we hebben er allemaal weer een beeld bij.