Hoelang zullen er nog Holocaustherdenkingen zijn, vraag je je af. Er is iets fundamenteels veranderd door de recente gebeurtenissen in Israël en het Midden-Oosten. Een graadmeter is de verkoop van boeken. Die daalt. Boekhandels en culturele organisaties die destijds auteurs van Holocaustmemoires verwelkomden, zeggen steeds vaker nee. Lezers zijn steeds terughoudender om openlijk met Holocaustmateriaal om te gaan, als gevolg van de groeiende dreiging van antisemitische tegenreacties. Dat is de ervaring van Liesbeth Heenk. Haar bedrijf Amsterdam Publishers is de grootste uitgever van Holocaustmemoires in Europa. De Israëlische krant The Times of Israel (14-04-26) had een interview met haar.
The Times of Israel
Heenk, een niet-Joodse vrouw die in Amsterdam woont, werd opgeleid tot kunsthistorica en beheerde ooit elite kunstcollecties bij grote veilinghuizen, waarbij ze zelfs samenwerkte met de Nederlandse koninklijke familie. Maar ze verliet dit terrein op zoek naar meer betekenis. “Er waren momenten dat ik mezelf de hele dag niet kon vertellen wat ik deed, omdat het me op geen enkele manier raakte”, zegt ze. “Nu doe ik niets anders dan dromen over de Holocaust, en boeken, en redigeren, en ik vind het zoveel waardevoller.”
Vandaag de dag wordt Heenk gedreven om wat zij beschrijft als het grootst mogelijke reservoir van Holocaustgetuigenissen op te bouwen voordat het te laat is. (…)
Voor Heenk is het meest urgente en directe probleem op het gebied van Holocaustpublicaties dat de markt is ingestort sinds Hamas op 7 oktober 2023 de oorlog in Gaza ontketende. (…) “Mensen die met het openbaar vervoer reizen of over straat lopen, willen niet gezien worden terwijl ze een boek over de Holocaust lezen”, zegt ze. “Er hangt een stigma rond alles rondom Joods zijn, en de Holocaust als term wordt op grote schaal misbruikt.”
Heenk begon in de maanden na 7 oktober nachtelijke telefoontjes te ontvangen – herhaalde oproepen, zonder stem aan de andere kant. Ze staat nu onder politiebescherming. “In het begin was ik een beetje bang”, zegt ze. “Het is krankzinnig dat ik mensen probeer te helpen leren van de lessen van de geschiedenis, en nu wordt mij als uitgever verteld dat ik aan de verkeerde kant van de geschiedenis sta.”
Nu, vertelt ze, heeft de vijandige omgeving haar verantwoordelijkheidsgevoel alleen maar versterkt. “Mensen vragen me wanneer ik met pensioen ga, maar deze aanvallen geven me meer vastberadenheid om de boodschap te verspreiden”, stelt ze. “Nu, meer dan ooit, kan ik niet stoppen.”
Verklaringen
Wie kan de Holocaust (of Shoah) bevatten? Het blijft een raadsel dat dit kon gebeuren. Na de oorlog waren de rabbijnen radeloos. Zij zochten op tal van manieren naar verklaringen, maar ze kwamen er niet uit. Aangrijpend is dat meerdere rabbijnen de oorzaak in het Jodendom zelf zochten: het deelnemen aan de Europese cultuur, het zich eigen maken van de waarden van de verlichting en de ontrouw aan hun eigen geloof en tradities. Tijdens de oorlog hebben (vele?) Nederlanders zich op een bewonderenswaardige manier ingezet om levens van Joden te redden. Een van hen was professor Van Hulst. Tijdens de oorlog directeur van de Hervormde Kweekschool. Later was hij ook politicus (CHU/CDA). Ik vond een interview met hem uit 2015 (Het Parool 11-07-15). Van Hulst was toen 104 jaar. Het interview is iets ingekort.
"*" geeft vereiste velden aan