Wat betekent hervormd zijn? Het antwoord op die vraag verschilt per generatie. Ouderen denken misschien aan de uitdrukking ‘hervormd op wieltjes’. Jongeren, soms afkomstig uit een ander kerkverband, zien het eerder als een plek waar veel mag en waar je jezelf kunt zijn. Bij de jongste generatie binnen de Protestantse Kerk in Nederland roept het begrip vaak een glazige blik op: wat is hervormd eigenlijk? Daardoor kan de indruk ontstaan dat alleen hersteld hervormd nog de ‘echte’ vorm is. Toch is dat niet het geval.
Juist binnen de PKN is er met recht reden om (meer) aandacht te hebben voor hervormd worden. Vanuit het besef dat de generaties elkaar opvolgen en dat elke generatie een eigen achtergrond en karakter heeft, kan het nuttig zijn uitdrukkelijker de vraag te stellen: waarom hervormd? Daarbij kunnen de inzet en het inzicht van Groen van Prinsterer, die op 19 mei 150 jaar geleden overleed, ons helpen. Er is geen reden om binnen de PKN het woord hervormd verder in onbruik te laten raken. Er zijn daarentegen minstens zes redenen om meer hervormd te worden.
1. Met recht hervormd
Het minst fraaie argument zou natuurlijk een beroep op het (kerk)recht zijn. Althans, in de beleving van ons hedendaagse christenen, die doorgaans meer leven naar de regel van het gevoel dan bij gevoel voor regels en die het verwijt van kerkisme ten koste van alles willen vermijden. Maar goed, nu toch even iets juridisch. Positief gezegd kunnen we er dan op wijzen dat de kerkorde van de PKN de voormalige gemeenten van de Nederlandse Hervormde Kerk nog steeds als hervormde gemeenten aanduidt (ord. II.4). Sterker nog, de burgerlijke rechter bepaalde zelfs dat gemeenten binnen de Hersteld Hervormde Kerk (HHK) deze aanduiding niet meer mochten gebruiken. Het woord hervormd moet door hen altijd in combinatie met ‘hersteld’ worden gevoerd. Bepaalde PKN-gemeenten hechten dus met recht nog steeds aan hun ‘gewoon’ hervormde benaming. Het bordje ‘hervormd’ prijkt in veel gevallen nog steeds naast de deur. Tot zover het kerkrecht.
2. Weer samen hervormd
Het gebeurt niet zelden dat leden die vanuit de Nederlandse Hervormde Kerk zijn meegegaan in de PKN als de wettige rechtsopvolger in een vergadering verwijzen naar een bepaalde hervormde praktijk of gezindheid. Nu is met nostalgie op zich niets mis, maar het heeft niet noodzakelijkerwijs met geloof te maken. Bovendien levert het beroep op ‘het oude hervormde’ soms niet veel meer op dan begrijpelijke irritatie bij degenen ‘die niet echt weten wat het was om het te zijn’. Toch is ook een gezonde hang naar het verleden mogelijk. Een vorm van hervormde geloofsnostalgie zogezegd, die we eerder mogen stimuleren dan afremmen.
Het siert ons namelijk niet dat het Nederlandshervormde kleed nu al ruim twee decennia gescheurd is. Het is Bijbels gezien niet vreemd om dat als een oordeel te zien, zoals de profeet Ahia in Israël de lap stof scheurde (1 Kon. 11:30). De hervormde scheur was niet nodig geweest en schuurt akelig met de wil van Christus dat zij allen één zijn (Joh. 17:21). Wie inmiddels gemakzuchtig in de situatie berust of nog steeds zelfbewust het verschil koestert, is waarschijnlijk ver van huis. Dat hervormden binnen en buiten het verband van de PKN net als de tien en de twee stammen van Israël ieder hun eigen heiligdommen hebben, blijft een betreurenswaardige situatie. Heel praktisch is het ook gewoon wrang dat op het ene erf moderne replica’s van kerkgebouwen worden opgetrokken, terwijl op het andere erf vaak met veel moeite de originelen voor verval of afstoting worden behoed. Laten we het verlangen naar een echt herstelde kerk niet te snel wegwuiven als nostalgisch. Is het niet onrustbarend treurig dat dit verlangen al zo snel volledig verstorven lijkt?
3. Historisch hervormd
Er is nog een diepere laag in de geschiedenis die extra reden vormt om meer bewust hervormd te worden. Het geloof rust immers op de geschiedenis. Van Groen van Prinsterer is de bekende leus: “Er staat geschreven en er is geschied!” De geschiedenis krijgt daarin een volwaardige plaats naast het Woord. Het Woord zelf wijst namelijk voluit naar de geschiedenis. Christus heeft naar ziel en lichaam geleden en Hij is werkelijk opgewekt. Als Christus niet echt was opgewekt in de echte wereldgeschiedenis, was ons geloof zinloos (1 Kor. 15:14). Ook de latere kerkgeschiedenis krijgt voor ons in dit licht bijzondere betekenis. Dat geldt ook de geschiedenis van de Nederlandse Hervormde Kerk, met alle donkere bladzijden. Dat de HHK, blijkens de website van het Hersteld Hervormd seminarie, voortzetting wil zijn van de aloude Gereformeerde Kerk uit de Republiek voor 1795, doet de wenkbrauwen fronsen. Waarom wil men bewust Hersteld Hervormd heten en vervolgens juist met een reuzensprong terug in de tijd gaan tot voor de periode van de Hervormde Kerk?
"*" geeft vereiste velden aan