Ambitie en aanbidding: voor veel christenen voelen die twee als tegenpolen. Of je gaat voor je carrière, of je leeft voor God. Maar moet je eigenlijk wel kiezen? Ds. A.J. ( Bert-Jan ) Mouw (39) schreef er een boek over: Ambitie en aanbidding. God recht doen in je werk.
Waarom schrijft een predikant een boek over werk?
“In de kerk leren we elke zondag anders naar het leven te kijken. Dat roept praktische vragen op. Hoe kan ik oprecht leven voor God en tegelijk mijn dagelijkse dingen doen? Werk is een groot onderdeel van het bestaan. In gesprekken die ik erover voer, lijken geloof en werk soms twee werelden. Kerk op zondag, werk op maandag. Maar dat onderscheid helpt niet. Kun je gelovig werken op zo’n manier dat het meer is dan bidden voor je eten en een collega schoorvoetend wijzen op een vloek? Met die vraag begon ik te schrijven.”
Hebt u zelf ‘echte’ werkervaring, bijvoorbeeld in een kantoorbaan?
“Behalve wat werk tijdens mijn studie niet. Maar als predikant heb ik het voorrecht op te trekken met mensen in allerlei situaties en omstandigheden. Met de één spreek ik over ethische dilemma’s in de zorg, met de ander gaat het over hoe je omgaat met chauffeurs uit het buitenland. Daarnaast ben ik vanuit mijn rol in de raad van toezicht bij de GZB betrokken op een werkorganisatie, waarin ik ook veel leer van mede-rvt-leden. Zo helpen de ervaringen van anderen me nadenken over hoe het Evangelie daarin verschil maakt.”
Welke worsteling rondom werk en geloof herkent u het meest uit uw eigen leven?
“Onze cultuur vertelt ons dat je echt gelukkig bent als je vrij bent en niemand bepaalt wat je moet doen. Daar ben ik ook niet ongevoelig voor. Als ik op een winteravond naar de kerk fiets en al die woonkamers zie waar mensen op de bank zitten, denk ik: ik had best thuis willen blijven. Toch kom ik later vaak neuriënd weer terug uit de kerk, dankbaar voor wat ik mocht meemaken. Trouw mijn werk doen op de plek waar ik ben: daar moet ik nog weleens aan worden herinnerd.”
Menig christen ervaart een spanningsveld tussen ambitie en aanbidding. Is dat terecht?
“We lijken te moeten kiezen. Of je focust op ambitie en carrièredoelen. Maar heb je dan genoeg aandacht voor God? Je kunt je ook richten op aanbidding. Maar mag je dan nog carrière maken? Ik ben ervan overtuigd: ambitie en aanbidding sluiten elkaar niet uit; ze hebben elkaar nodig. Ambitie zonder aanbidding wordt gevaarlijk. Dan gaat er heel veel draaien om jezelf. Aanbidding zonder ambitie kan zweverig worden. Alsof het dienen van God losstaat van het gewone leven. Ambitie en aanbidding samen vertelt: werk in deze wereld en dienen van God is één geheel.”
Wanneer slaat ambitie om in iets ongezonds of gevaarlijks?
“Als de ander uit beeld raakt. En bij Ander denk ik dan aan zowel de Heere God als mensen. Ambitie kan je richten op anderen of zuiver en alleen op jezelf. Als God en mensen ‘in beeld’ blijven, mag je met vreugde en nieuwsgierigheid je werk doen. Als anderen juist telkens de prijs betalen voor jouw carrièrestappen, dan gaat er iets mis. Mooie testvraag: weet je nog hoe het écht met anderen gaat? En als je je gezin vraagt hoe het gaat, maken ze dan dezelfde analyse als jij?”
Over het algemeen lijken mannen vatbaarder te zijn voor carrière maken dan vrouwen. Hoe komt dat volgens u?
“Als man geef ik hier misschien te snel een te makkelijk antwoord, waarin generaliseren op de loer ligt. Allereerst is de vraag of vrouwen minder ambitieus zijn of er simpelweg minder kans voor krijgen. Daarnaast denk ik in alle eerlijkheid dat mannen iets egoïstischer zijn, en dat ‘helpt’ nou eenmaal bij veel carrièrestappen. Ik hoor vrouwen vaker over schuldgevoel praten als ze hun kinderen bij een gastouder brengen. Ze lijken gevoeliger voor de vragen van een kind. Mannen lijken dat makkelijker los te laten. Maar ik wil hier voorzichtig zijn.”
Werk heeft waarde in zichzelf, schrijft u. Hoe voorkomt iemand dat werk tóch zijn identiteit wordt?
“Door te zien hoe ons werk die waarde heeft gekregen. Iets kan alleen waarde in zichzelf hebben als dat erin is gelegd. Het wonder van geloven in de schepping is precies dat. Er is waarde vóórdat wij mensen nog maar iets gedaan hebben. Onze eerste ‘werkdag’ als mens was een sabbat, een rustdag… Maar schepping betekent ook een Schepper. De aloude afgoderij is scheppingswerk verheerlijken en de Schepper vergeten. Door aanbidding, het in ere houden van de Schepper, krijgt ambitie – het gewone dagelijkse leven en onze doelen daarin – z’n beste plek.”
U stelt dat werk een gave is en onderdeel van de schepping. Waarom voelt werk voor veel mensen dan juist als een last?
“Deze wereld is schepping, waarvan allerlei sporen te zien zijn. Tegelijk is dit een gebroken schepping. Na Genesis 1-2 kwam Genesis 3. De wereld krijgt een vloek over zich. Werk moet nu te midden van dorens en distels gebeuren. Werk op zichzelf wordt niet vervloekt. De omstandigheden waarin we werken worden alleen anders. De last die wij ervaren is er niet omdat wij werken, maar omdat wij werken te midden van dorens en distels. Die gedachte geeft ruimte aan zowel plezierig werken als aan de erkenning van de last die werk kan zijn.”
U hoopt natuurlijk dat uw lezers na het lezen van dit boek wat wijzer zijn geworden. Wat hebt u zélf geleerd tijdens het schrijven?
“Het besef dat werk scheppingsgave is, is voor mezelf in het schrijven een stuk sterker geworden. Ik kan vanuit mezelf best wel onrustig zijn. Heb ik voldoende uitdaging, wat kan ik nog meer doen, wil ik dit altijd blijven doen? Ik zie talloze beroepen waarvan ik denk: dat lijkt me mooi om te doen! Toch ligt er betekenis in trouw volhouden in wat je te doen krijgt. Het helpt me om dagelijks te dienen zonder al te veel na te denken over hoe ik het ervaar. Dan is werken een zegen.”
Ds. Bert-Jan Mouw is getrouwd met Bertine. Het echtpaar heeft vier kinderen in de leeftijd van 9 tot 16 jaar. Ds. Mouw is sinds 2024 predikant van de Elimkerk in Hendrik-Ido-Ambacht. Daarvoor diende hij de gemeenten Giessen (2012) en Aalburg (2017). Eerder schreef hij onder meer Verderkijker en het dagboek De Bijbel leven.