Een Bijbel zo dik als een ansichtkaart?

Door: Dr. A.A.A. Prosman

Geloofsleer

09-07-2026

Aan de Theologische Hochschule van Neurenberg is in juni een rel ontstaan. Hoogleraar Ralf Frisch heeft een boek geschre‍ven waarin hij kritiek uit op het theologische klimaat in Duitsland. Het kreeg de titel: Mehr Opium fürs Volk. Marx zei dat godsdienst opium voor het volk is.

Sonntagsblatt

Frisch stelt daartegenover: graag meer godsdienst. In een interview met het Sonntagsblatt (regio Beieren; 12-06-26) wordt hij aan de tand gevoeld.

U verwijt de kerk dat ze in haar zelfverzekerd heid op de afgrond afkoerst. Volgens u holt ze theologische kernwaarheden uit en verkondigt ze alleen nog maar “moreel heldendom”. Dat is forse kritiek. Wat bedoelt u daar precies mee? “Ik heb de indruk dat de publieke theologie in de media steeds weer de lakmoesproef moet doorstaan of het ook zonder God kan – en misschien zelfs beter zonder Hem. Het verhaal van de ‘moderne kerk’ is dat van de verlichte, moreel betrokken maatschap‍pelijke actor. Het geloof in de menselijkheid en de goede mens lijkt de eigenlijke geloofsbelijdenis van de protestantse kerk te zijn geworden.” Wat is er dan zo erg aan om in het goede in de mens te geloven? “Ik ben er diep van overtuigd dat het geloof in de goede mens niets met het christelijk geloof te maken heeft. Christus werd gekruisigd in naam van de heer‍sende moraal, de heersende politiek en de heersende religie. Als het geloof in de goede mens de grondslag van het christelijk geloof zou zijn, hoefden we geen passieverhaal te vertellen. Dan konden we volstaan met de voorbeeldige morele prediker uit Nazareth. Het kruis doorbreekt de illusie van onze moreel-hu‍manistische verhalen. Het falen van de moraal loopt als een rode draad door de Bijbel.”

Maar kan het niet allebei? Kun je niet geloven in de mens én in het wonder van God? “Zodra je dit model hanteert – de goede mens én de goede God – verandert de ‘goede God’ binnen het denkkader van de verlichting onmiddellijk in een metafoor voor menselijke relaties. Uiteindelijk blijft meestal alleen de goede mens over. Als lutheraan ligt zo’n harmonisch samenspel tussen God en de mens mij niet. De fundamentele vraag is: geloven we in een verlossende transcendentie, in een mysterie dat de wereld in haar diepste wezen en tot in haar uiterste samenhang bijeenhoudt, of geloven we alleen nog maar dat de goede mens het antwoord op alles is?”

U richt uw kritiek vaak op de kerkleiding. Maar de kerk kent een grote verscheidenheid: van ultraconservatief tot zeer liberaal. Waarom legt u steeds de nadruk op die “feelgood-eenheidsworst” waar u zich zo aan ergert? “Het is ook een culturele strijd die in de media wordt uitgevochten. Als ik lees wat de kerk naar buiten brengt, heb ik vaak het gevoel dat ik teksten lees van de Duitse vakbondsfederatie DGB of van de politieke partijen SPD en de Groenen. Ik pleit niet voor een politiek conservatieve koers. Waar het mij om gaat, is dat het verhaal van de kerk in de eerste plaats geen politiek verhaal is – van welke kleur dan ook – maar een religieus verhaal. Als wij als kerk alleen nog maar in morele termen spreken, omdat we denken dat de taal van de ethiek altijd wordt begrepen, dan verliezen we onze eigen identiteit.”