Er verschijnen veel boeken op de markt, ook op geloofsterrein. Een eigen categorie vormen geschriften die zijn gericht op geestelijke vorming of geloofsverdieping. De preken van Ebenezer en Ralph Erskine zijn hiervan een mooi voorbeeld. Recent is een begin gemaakt met een uitgave van alle preken van deze broers uit Schotland.
Meer dan eens komt het volgende voor: gereformeerde of reformatorische lezers richten zich op geestelijke lectuur uit evangelische of rooms-katholieke hoek, uit binnen- en buitenland. Dit verschijnsel kan te maken hebben met de gedachte dat de gereformeerde traditie weinig heeft te bieden op het terrein van geestelijke vorming en geloofsverdieping. Maar dat is een misverstand. In het gereformeerd protestantisme zijn namelijk voldoende geschriften op de markt gekomen met het oog op de verdieping van het geestelijke leven. Denk aan Bijbelstudies of boeken over het geloof, het gebed, meditatie of over levensheiliging en de omgang met tegenslagen en lijden. Laten we verder de vele preken niet vergeten die in onze traditie in boekvorm zijn verschenen.
Niet los verkrijgbaar
Geestelijke vorming is niet los verkrijgbaar. Daarmee bedoel ik dat boeken die geestelijke vorming stimuleren onlosmakelijk zijn verbonden met een bepaalde leer. Het is dus niet om het even wat we lezen. Ik wil natuurlijk niet stellen dat er niets valt te leren van andere geloofstradities. Tegelijk hebben we op geestelijk terrein zo veel in huis dat we niet hoeven te lenen van andere stromingen. Alleen geldt ook hier: onbekend maakt vaak onbemind.
Op geestelijke vorming gerichte boeken zijn op Nederlandse bodem verschenen, maar er is ook veel uit Engeland en Schotland vertaald. Dit laatste gebeurde al volop in de zeventiende eeuw en loopt door tot de dag van vandaag. De stichting Gereformeerd Erfgoed, die gereformeerde geschriften opnieuw uitgeeft, heeft recent een begin gemaakt met een nieuwe vertaling van de preken van Ebenezer en Ralph Erskine. Beide Schotse broers zijn destijds onder de aandacht gebracht door het proefschrift van dr. P.H. van Harten: De prediking van Ebenezer en Ralph Erskine. Evangelieverkondiging in het spanningsveld van verkiezing en belofte (1988).
De Erskines
De broers Ebenezer (1680-1754) en Ralph (1685- 1752) kwamen ter wereld in een periode dat gereformeerde belijders in Schotland, de zogenaamde Covenanters, hevig werden vervolgd. In het spoor van hun vader Henry werden Ebenezer en Ralph predikant in respectievelijk Portmoak, Stirling (Ebenezer) en Dunfermline (Ralph). Hoewel Ebenezer al enkele jaren een gemeente diende, kwam hij later dan Ralph tot geloof. Toen Ralph een zomervakantie doorbracht in de pastorie van Portmoak, hoorde Ebenezer vanuit zijn studeerkamer een gesprek in de tuin tussen zijn vrouw Alison en zijn broer over hun geloof en geestelijke omgang met God. Hierdoor kwam hij tot het inzicht dat hij de kennis van Christus miste en vond hij geestelijke rust in Hem.
Ik noem twee opvallende gebeurtenissen uit hun predikantschap. In de eerste plaats waren de Erskines betrokken bij de zogenoemde avondmaalsdagen. De vieringen van het avondmaal waren vaak hoogtepunten in het Schotse kerkelijke leven. Deze duurden meerdere dagen, waarop verschillende preken werden gehouden. Ze trokken zo veel mensen dat de diensten niet alleen in het kerkgebouw plaatsvonden, maar ook in de openlucht. In de tweede plaats zijn de Erskines bekend geworden door het zogenaamde ‘Mergconflict’ ( Marrow Controversy ), dat van 1718-1723 speelde. Dit had te maken met kritiek van de Erskines en een kring predikanten op een bepaalde preekmethode. Daarin functioneerden bekering en levensvernieuwing als voorwaarden voor de toe-eigening van het heil. Alleen wie deze geestelijke kenmerken bij zichzelf herkende, werd uitgenodigd om tot Christus te komen. De kring rond de Erskines – aangeduid als de marrowmen – pleitte juist voor een onvoorwaardelijke verkondiging van Christus en benadrukte ook dat de zekerheid bij het geloof hoort. Op deze manier ontstond er een conflict tussen de marrowmen en de synode van de Schotse Kerk, die later, in 1733, tot een kerkscheuring leidde. Ralph overleed in 1752, Ebenezer stierf in 1754.
"*" geeft vereiste velden aan