Wat hebben een twintiger uit Utrecht, een dertiger uit Amsterdam en een veertiger uit Middelharnis gemeenschappelijk? In dit geval: alle drie maakten ze – protestants opgevoed – de overstap naar de Rooms-Katholieke Kerk. Wat drijft hen? En welke vragen stellen zij?
In haar latere tienerjaren raakt een van mijn buurmeisjes behoorlijk in de ban van paus Franciscus. Ze heeft zelfs een grote poster van hem op haar kamer hangen. Het blijkt meer dan een pubergril. In dezelfde tijd begint ze fundamentele vragen en twijfels te hebben bij de manier waarop het er in de kerk waar ze als gezin naartoe gaan – de Vergadering van gelovigen – aan toegaat. Haar kennismaking met de katholieke traditie in Leuven, waar ze na haar vwo gaat studeren, doet de rest. Vorig jaar Pasen is ze gedoopt en gevormd in de Sint-Pieter.
Ze is niet de enige op wie de rooms-katholieke traditie een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent. Recent werd Bastiaan van Rooijen, opgegroeid in diverse hervormd-gereformeerde pastorieën, tot priester gewijd nadat hij een aantal jaren geleden al toegetreden was tot de jezuïetenorde. Op internet zijn diverse filmpjes te vinden waarin hij voor het oog van de camera uitlegt wat hem dreef en drijft tot de stappen die hij heeft gezet.
Dat Lindhout zo veel waarde hecht aan de zogenaamde ‘eucharistische wonderen’ doet merkwaardig aan.
Een derde stem in dit verband is die van Joan Lindhout, tot een paar jaar geleden ouderling en scriba van de hervormde gemeente Middelharnis. Ook hij trad toe tot de Rooms-Katholieke Kerk en schroomt niet om de weg die hij bezig is te gaan publiekelijk te delen met een boek, een eigen website en een YouTubekanaal.
De rij met voorbeelden van mensen die flirten met Rome of uiteindelijk ook toetreden, zou ik nog verder kunnen uitbreiden. Onder Utrechtse studenten die ik in mijn werk als predikant en academiepastor aan de PThU spreek, kom ik er regelmatig tegen voor wie het een serieuze vraag is al dan niet protestants te blijven. Wat drijft al deze mensen en welke vragen stellen zij?
Dat nooit!
Om deze vraag te beantwoorden, kijk ik naar het boekje dat Joan Lindhout schreef en waarin hij zijn geestelijke weg van de afgelopen jaren voor een breder publiek toegankelijk maakt. Over dit boekje – getiteld: Dat nooit! – valt veel te zeggen en dat is op diverse plaatsen ook al gebeurd. Dat het boekje nogal kritisch zou worden besproken in het Reformatorisch Dagblad viel te verwachten – hoewel de auteur ook daar op bepaalde punten erkenning kreeg.
Bijzonder opvallend was een kritische recensie in het Katholiek Nieuwsblad. De daarin geuite kritiek acht ik grotendeels terecht. Lindhout schreef namelijk een nogal missionair pamflet dat helaas niet uitblinkt in diepgang of nuance. Voor het Katholiek Nieuwsblad helpt het niet mee dat Lindhout is gevormd en kerkt bij een van de kerken van de broederschap Sint Pius X, een beweging die het Tweede Vaticaans Concilie verwerpt en waarvan de betrokken priesters vanwege door Rome niet erkende bisschopswijdingen recent zijn geëxcommuniceerd. In het Reformatorisch Dagblad stelde dr. M. Klaassen terecht dat Lindhout de indruk wekt dat er vanuit de vroege kerk werkelijk maar één uiteindelijk legitieme lijn door de geschiedenis loopt, die natuurlijk uitkomt op de positie waar hij zich op dit moment bevindt.
Hoe terecht de kritiek ook is, toch wil ik op die lijn niet verder gaan. Dat helpt namelijk het werkelijke gesprek niet verder. Ik ben veel meer geïnteresseerd in de vragen en de thema’s die Lindhout opwerpt en die hem uiteindelijk richting Rome hebben gedreven. Daarin is hij namelijk niet uniek. Het zijn vragen en thema’s die ik in andere verhalen ook tegenkom en die dus kennelijk resoneren in de harten en hoofden van meer (jonge) mensen. Bovendien is de stem van Lindhout er eentje uit het hervormd-gereformeerde achterland en ook om die reden hier serieus te nemen.
Sommige studenten vragen zich serieus af of ze protestants willen blijven
► Waarom is het protestantisme zo verdeeld?
Als jongen van 19 jaar maakt Lindhout de scheuring van 2004 mee. Het raakt hem diep dat dit in zijn omgeving gewoon als onvermijdelijk werd geaccepteerd. Jezus’ gebed om eenheid in Johannes 17 leek op geen enkele manier te resoneren. Later trekt hij voor zichzelf de conclusie dat verdeeldheid diep in de protestantse genen zit, een fundamenteel probleem van de Reformatie is en samenhangt met individualisme. Over een gesprek met een hervormd-gereformeerde predikant over de exegese van Johannes 3 schrijft hij: “Dus ik vroeg verder: ‘Is de uitleg van u dan een bepaalde theologische stroming? Of komt het uit een bepaalde exegetische school? Of is er een traditie die het zo uitlegt?’ Toen kwam het antwoord dat ik nooit zal vergeten: ‘Nee, dat is hoe ik de Bijbel lees.’ En daar was het. In één zin samengevat: het probleem van het protestantisme: ‘Dat is hoe ík de Bijbel lees.’”