De van origine Britse Carl Trueman is ook in Nederland geen onbekende meer. Met zijn cultuurkritieken The Rise and Triumph of the Modern Self en Strange New World heeft hij getoond de heersende tijdgeest, waarin een vergaand expressief individualisme zich op veel terreinen manifesteert, adequaat te kunnen duiden. Zijn nieuwste pennenvrucht schaart zich in deze lijn.
De vraag die Trueman in zijn nieuwe boek aan de orde stelt, is of een morele samenleving geschapen kan worden zonder in God te geloven. Zijn antwoord is een stellig nee. Het loochenen van het feit dat we als mensen zijn geschapen naar Gods beeld, leidt tot ontheiliging en ontwijding van ons mens-zijn en tot zinloosheid van het bestaan. Antropologie (de leer van het mens-zijn) is namelijk nauw verweven met theologie.
Als gevolg van het verwerpen van God – met Nietzsche: “God is dood en wij hebben Hem vermoord” – zijn we zelf goden geworden die hun eigen regels moeten stellen. Geholpen door voortgaande technologische ontwikkelingen zijn we tot veel in staat en hebben we talrijke mogelijkheden om ons steeds meer als god te gedragen. Beginnend met de vraag “Wat is de mens?”, via Nietzsche en het uur van de dolleman, de seksuele revolutie, technologische ontwikkelingen en de laatste vijand (hoofdstukken 1-6), eindigt Trueman zijn cultuurkritiek met een antwoord op het probleem van de ontheiliging van de mens (hoofdstuk 7).
Gemeengoed
Truemans vertrekpunt is de Bijbelse notie dat de mens geschapen is naar Gods beeld en als kroon op Gods schepping geroepen is Zijn beeld te dragen. Gods schepping heeft en geeft de mensheid doel, waarde, waardigheid en structuur. Deze gedachte is de eeuwen door ook gemeengoed geweest in West-Europa. Deze fundamentele notie vindt in onze tijd echter in afnemende mate weerklank: we zijn niet als mens geschapen naar Gods beeld, maar product van evolutionaire processen, zonder goddelijke oorsprong of bestemming, volledig autonoom.
De idee van de autonome, god-loze mens vindt mede zijn oorsprong in het gedachtegoed van Nietzsche. Bekend is zijn parabel over de dolleman die met een lantaarn in de hand naar een dorpsplein trekt, op zoek naar God. Als hij door de aanwezige atheïsten bespot wordt, zegt hij: “God is dood, omdat wij Hem hebben vermoord.” Zijn claim dat de moderne wereld deïcide (godsmoord) heeft gepleegd, komt echter te vroeg. De christelijke invloeden waren in die dagen – Nietzsche leefde in de negentiende eeuw – nog duidelijk aanwezig. Bovendien ontbrak het de mensheid aan de technologische mogelijkheden om daadwerkelijk zelf god te zijn. Kwam in Nietzsches parabel de dolleman nog te vroeg, in onze dagen is hij springlevend en krijgt hij ruim baan.
Beelddrager
Door de voortgaande technologische ontwikkelingen hebben we als mensen macht en mogelijkheden gekregen die voorheen goddelijk leken. Door enerzijds het loslaten van het fundamentele gegeven dat we als mens geschapen zijn naar Gods beeld – een diepe waarborg voor menselijke waardigheid – en anderzijds de mogelijkheden die de technologie ons biedt, zijn we zelf onze god geworden en voeren we regie over lichaam en geest door middel van zaken als abortus, euthanasie, vrijblijvende en losbandige seksuele relaties, geslachtsveranderingen en draagmoederschap. Hierdoor verliezen we de notie beelddrager van God te zijn en ontheiligen we juist het mens-zijn.