Slavernij is geen verleden tijd
Over de Nederlandse slavenhandel is inmiddels veel geschreven, en ook over de slavenopstanden in de voormalige koloniën, zoals de opstand in Suriname in de jaren 1757-1760 en de Tula-opstand op Curaçao in 1795. Aan slavenhandel heeft de West-Indische Compagnie een zeer bedenkelijke reputatie overgehouden. Het probleem was – en is – echter veel groter. Weinig is bekend over de slavenhandel in Afrika zelf. Voordat Europeanen en Arabieren arriveerden, bestond er al slavernij binnen Afrika zelf. Dit was vaak het gevolg van oorlogen tussen koninkrijken waarbij krijgsgevangenen tot slaaf werden gemaakt. Ook is weinig bekend over de slavenhandel door Noord-Afrikaanse landen. Deze Arabisch-islamitische slavenhandel begon ver voor de komst van de Europeanen.
NRC
Over dit vergeten onderwerp las ik in de NRC (13- 11-25) een uitvoerig artikel over het boek van Justin Marozzi: Abd. De geschiedenis van slavernij en slavenhandel in de islamitische wereld.
“Hey slaaf, haal koffie voor me!” Justin Marozzi wist niet wat hij hoorde. De Engelse journalist en historicus bevond zich in de bloedhete zomer van 2011 in Tripoli, de hoofdstad van Libië. Hij trok op met een groep rebellen die streed tegen het regime van dictator Moammar Khadaffi. Een van de Arabische strijders had zojuist zijn enige zwarte kameraad aangesproken. “Ze lachten onder elkaar en vonden het duidelijk grappig om hem een slaaf te noemen. Het was even duidelijk dat hij dat niet vond.”
Later, toen Marozzi zich ervan had vergewist dat hij het goed had verstaan, vroeg hij aan de strijder waarom hij zijn vriend een slaaf had genoemd. Hij had het specifieke Arabische woord gebruikt, abd. De jongeman wuifde het weg. Het was maar een woord, vond hij, ze bedoelden er niets mee. Marozzi: “Het is maar een woord – het bekende excuus, de poging tot rechtvaardiging.”
(…)
De westerse wereld is om begrijpelijke redenen de afgelopen tijd vooral bezig geweest met haar eigen slavernijverleden, maar daardoor is bij het grote publiek wellicht een misverstand ontstaan over de uniciteit van de westerse slavernij. ‘Abd’ komt wat dat betreft op het juiste moment. Slavernij was een wereldomvattend fenomeen en kende één belangrijke constante: antizwart racisme. Dat bestond in de Arabische wereld al honderden jaren voordat vanaf de zestiende eeuw de Europese trans-Atlantische slavenhandel op gang kwam.
Voor de duidelijkheid: Marozzi’s boek is geen whataboutism van 550 pagina’s waarmee het westerse slavernijverleden wordt gerelativeerd, integendeel, maar ‘Abd’ biedt wel een onthullende blik op de geschiedenis van een relatief onbekend fenomeen – een geschiedenis die anno 2025 bovendien nog niet voorbij is. Niet alleen vanwege de racistische erfenis ervan – in Soedan vermoorden op dit moment Arabische nazaten van slavenhouders zwarte nazaten van slaven – maar ook omdat in islamitische landen nog altijd honderdduizenden mensen in ‘moderne’ slavernij leven.
"*" geeft vereiste velden aan