Schrijven voor de farao is een boek dat je een bibliotheek op zich zou kunnen noemen. Dertig eeuwen Oudegyptische literatuur zijn op verantwoorde wijze toegankelijk gemaakt voor niet-egyptologen. Geïnteresseerden kunnen hun hart ophalen aan meer dan achthonderd bladzijden met de meest uiteenlopende teksten: mythen, hymnen, verhalen over farao’s en hun leven, teksten over het leven na de dood, maar ook briefjes en verhalen uit het alledaagse leven.
Het is een van die boeken die meer dan enkel informatie bieden. Het werkt als een tijdreis en voert je een wereld binnen die vreemd en herkenbaar tegelijk is. En omdat je de Egyptenaren steeds zelf aan het woord hoort, is het alsof je levende mensen ontmoet.
Theologen en Bijbellezers in het algemeen brengt het boek ook naar de wereld waar de aartsvaders en mensen als Jozef en Mozes zich bewogen. Als je het boek uit hebt, weet je wel zo ongeveer wat er tijdens een audiëntie bij een farao kon gebeuren en ook waar het mis kon gaan. Je leert ook dat farao’s, vaker dan in de Bijbel wordt verteld, verontrustende dromen konden dromen. De stand van het water in de Nijl en het daarmee verbonden welslagen van de oogsten was bovendien een voortdurend punt van zorg. Ook de magiërs waartegen Mozes het op moest nemen, waren vaste gasten aan het hof. Het boek brengt je in de wereld waarin een deel van de Bijbel zich afspeelt.
Hooglied
Een deel van de teksten lijkt op passages die je ook in de Bijbel vindt. De duidelijkste parallellen biedt de Egyptische wijsheidsliteratuur. Soms is de gelijkenis zo treffend dat de gedachte aan onderlinge uitwisseling zich opdringt. De liefdesliederen uit het boek doen aan Hooglied denken, met name in de manier waarop de geliefden elkaar als broer en zuster aanspreken.
Het boek maakt ook duidelijk dat sommige dingen in de Bijbel ‘gewoner’ zijn geweest dan je misschien gedacht had. Dat betekent geen miskenning van het spreken van God in de Bijbel. Integendeel, het benadrukt dat God sprak in een reële wereld. Tegelijk geeft het ons een beeld van de wereld waarin het leven van Jozef zich afspeelde en van de confrontaties waar Mozes en Aäron voor stonden.
Koopman
Een verrassing voor mij was ‘De woordkunstenaar uit de Zoutoase’, een verhaal dat rond 2000 voor Christus zou spelen. In feite is het een oefening in stijl en welsprekendheid. Het gaat over een koopman die van zijn goederen wordt beroofd en bij de rechter verhaal probeert te halen. Deze hoort het pleidooi zwijgend aan en brengt verslag uit aan de koning, die een spelletje met de koopman wil spelen. De rechter moet blijven zwijgen en diens woorden in het geheim op schrift laten stellen. Intussen wordt er voor het gezin van de koopman gezorgd.