Wat betekent het om gedoopt te zijn in een samenleving waarin mensen elkaar gemakkelijk vinden, maar elkaar even gemakkelijk buitensluiten? In 1 Petrus verbindt de apostel onze identiteit als Gods volk rechtstreeks met Gods ontferming én met onze roeping in de wereld.
Het begint soms al op het schoolplein. Jij wel, jij niet. Jij mag meedoen met het spel, jij hoort niet bij de groep. Waarom? Omdat je anders bent. Andere kleding, een ‘eigen’ karakter, niet van hier maar van elders. Je mist de aansluiting.
Zo’n ervaring kan lang meegaan. Soms een leven lang. Zelfs in het verpleeghuis kan ze terugkomen, bij de bingo, de Bijbelkring of aan de eettafel: “Nee meneer, daar zitten wij al.”
Erbij horen is kennelijk niet vanzelfsprekend. We spreken graag over een inclusieve samenleving, maar mensen kunnen elkaar genadeloos buitensluiten. Wie afwijkt van wat een groep normaal vindt, merkt hoe belangrijk het is wat anderen van hem vinden.
De eerste lezers van 1 Petrus wisten daarvan mee te praten. Zij hadden ooit gewoon bij hun omgeving gehoord. Maar hun leven veranderde toen zij Christus leerden kennen. Ze deden niet langer vanzelfsprekend mee met alles wat hun omgeving normaal vond. En juist daardoor werden ze vreemden in hun eigen omgeving. Tegen deze mensen zegt Petrus iets opmerkelijks: “U, die zonder ontferming was, maar nu in ontferming aangenomen bent”
(1 Petr. 2:10).
Zonder ontferming
Dat zijn aangrijpende woorden: zonder ontferming. Petrus grijpt ermee terug op de profeet Hosea. Hosea moest zijn kinderen namen geven die Gods oordeel over Israël zichtbaar maakten: Niet Mijn volk en Niet ontfermd. Israël had God verlaten en zijn heil elders gezocht. Het wilde bij de wereld om zich heen horen, maar raakte daardoor juist verwijderd van de God aan Wie het toebehoorde.
Dat geeft aan Petrus’ woorden een diepere betekenis. Zonder ontferming zijn betekent meer dan dat mensen je niet zien staan. Het gaat uiteindelijk over een leven zonder God. Je kunt omringd zijn door mensen en toch ten diepste op jezelf zijn teruggeworpen. Je kunt veel bezitten en toch zonder Hem zijn Die je leven werkelijk waarde geeft.
Dat is de ernst van onze menselijke situatie voor God. Wij hebben niet alleen last van een wereld die ons soms buitensluit. Het probleem zit dieper. Van nature zoeken wij ons leven buiten God. We willen onszelf toebehoren, onze eigen weg bepalen, ons geluk ergens anders vinden.
Juist daarom is het zo verrassend wat Petrus vervolgens zegt. Niet: jullie hebben uiteindelijk de weg naar God teruggevonden. Ook niet: jullie hebben bewezen dat jullie bij Hem mogen horen. Maar: nu bent u in ontferming aangenomen. Een God Die Zich ontfermt. Ontferming begint bij God.
Dat maakt de doop indrukwekkend zichtbaar. Het dooponderwijs spreekt zonder omwegen over onze verlorenheid. Wij en onze kinderen zijn van nature mensen die geen recht hebben op Gods ontferming.