Waar bent u naar op zoek?

Petrus maant tot nuchterheid

Is het einde van de wereld nabij?

Ds. C.H. Hogendoorn
Door: Ds. C.H. Hogendoorn
16-11-2026

Is het einde van de wereld nabij? Als we allerlei berichten moeten geloven, zou dit inderdaad het geval moeten zijn. Het woord crisis – in welk verband dan ook – duikt tegenwoordig zo’n beetje overal op. Petrus schrijft in zijn zendbrief ook over een crisis. Maar denkt hij aan hetzelfde? En wat is de link met de laatste zondag van het kerkelijk jaar?

Het antwoord op de voorlaatste vraag uit de intro is een luid en duidelijk nee. De apostel reageert in zijn schrijven niet op allerhande doemscenario’s zoals we die vandaag de dag voorbij zien komen. Dat wil niet zeggen dat Petrus niet actueel zou zijn; dat is hij nu juist wél. Het verschil tussen onheilsprofeten van allerlei snit enerzijds en de profetische woorden anderzijds is dat de apostel niet uitgaat van het negatieve, maar van het ongeëvenaard positieve. Sinds het sterven en de opstanding van Christus is het Koninkrijk van God dichtbij gekomen. De tegenwoordige wereld is daarmee principieel achterhaald, verouderd, de verdwijning nabij. Petrus trekt geen conclusie, hij prédikt. Christus heeft gedaan wat gedaan moest worden. Wat rest nog? In feite niets. Dát is de verkondiging die van de laatste zondag van het kerkelijk jaar uitgaat: het einde van alle dingen is nabij (1 Petr. 4:7).

Doopliturgie
Oudere (Duitse) uitleggers stellen dat 1 Petrus een doopliturgie vormt. Dat is niet het hele verhaal. Maar het is beslist géén rare gedachte om de nieuwtestamentische geschriften in nauwe samenhang met de doopbediening in de vroege kerk te lezen, als een verdiepende uitleg op wat zich in de doop zo radicaal voordoet. De apostel noemt het een nieuwe geboorte (1:3, 23), een radicale omkeer (2:25). Dat betekent einde verhaal met het grootse en meeslepende leven – maar niet heus! – van drank, vrouwen en seks (4:3). Dat kán gewoonweg niet meer. Ook al kijken je buren je er scheef op aan dat je niet meer meedoet (4:4). Er is een voor en na in de heilige doop. Over het dáárna gaat het in 1 Petrus 4 vers 7 en verder.

Tussen haakjes: zij die beweren dat de ethiek er minder toe doet in het Nieuwe Testament omdat vanaf nu alles draait om Gods grote toekomst, hebben het pertinent bij het verkeerde eind. Het omgekeerde is het geval. Nergens klinkt de oproep tot concrete heiliging sterker dan in de context van Jezus’ wederkomst. Theologisch onder woorden gebracht: de eschatologie (= leer van de laatste dingen) nuanceert of bagatelliseert de ethiek niet, maar intensiveert die. Bange vraag die ineens bovenkomt: zou de wederkomst van Christus uitblijven omdat de Brúíd er zo verfomfaaid bij loopt?

Kwalitatief
In de uitleg van het Nieuwe Testament ontbreekt het niet aan uitvoerige discussies over de vraag of Petrus (en ook Paulus en de Heere Jezus) zich hebben vergist in het tijdstip van Jezus’ wederkomst. We moeten echter goed begrijpen dat het bij de apostel niet zozeer gaat om het kwantitatieve aspect van de tijd, maar om het kwalitatieve – het verschil tussen chronos en kairos. Het laatste woord gebruikt het Nieuwe Testament om aan te geven dat de tijd sinds Jezus’ opstanding onder stroom is gezet. We kunnen niet achter de heilsfeiten terug, we kunnen slechts vooruit. Het laatste stukje van de voorgaande zin is slordig geformuleerd. Het is precies andersom: de grote toekomst van God en Christus duwt tegen het heden aan.

Hoewel we ook kunnen vertalen dat het einde van alle ménsen nabij is, verdient de HSV de voorkeur: het einde van alle díngen is nabij. Gelukkig maar. Stel je voor dat dit leven een tredmolen is, eindeloos van de regen in de drup. Maar Goddank hoeven we niet alles steeds over te doen; we zijn op déze wereld gelukkig maar één keer. Er komt een einde aan het ten hemel schreiende onrecht, aan rondvliegende raketten en granaten, aan verkrachting en vernedering, aan leugen en bedrog, aan (v)echtscheidingen en samengestelde gezinnen, aan angstfobieën en dwanggedachten. Nog maar een paar nachtjes slapen, dan is Gods Toekomst er. “Hier ligt de vrolijkheid van Gods kinderen: onze dag, Zijn dag, Hij komt” (J. Koopmans).

Ontnuchterend
Heel opvallend dat wanneer Petrus de feitelijkheid onder woorden heeft gebracht, hij vervolgt met de oproep tot bezonnenheid en nuchterheid. Dat is nogal… ontnuchterend. Het heeft de kerk nooit ontbroken aan lieden die vanwege het naderende einde van de wereld in een hysterische actiestand schoten. Daar had Paulus ook mee te maken (2 Thess. 2:1-2). En wie vandaag de dag in de gemeenten om zich heen kijkt, krijgt soms de indruk alsof wij aan zet zijn. Hondsmoe word je van hijgerig gedram en gedoe. De bezonnenheid en nuchterheid die de apostel aanbeveelt, hebben te maken met een heilige gereserveerdheid tegenover de dingen van elke dag. We leven mee, maar toch niet helemaal. Onze prioriteit ligt elders, onze liefde beslist bij Iemand Anders.

Oefening
Heel praktisch gezien zou je wekelijkse kerkgang kunnen beschouwen als de broodnodige oefening in het tot bezinning komen, om niet weer in de roes van alledag op te gaan. Aan hoeveel wereldse dwaasheden geven wij ons hart steeds over? Dat moet nu toch een keer klaar zijn (4:2), wij spelen in de christelijke gemeente dit spelletje niet meer mee (4:3). Het is de hoogste tijd ons door het Evangelie te laten ontnuchteren. Laten de predikheren hier (ook) goede nota van nemen. We verlangen geen mooie en fijne preken, we hebben ontnúchterende preken nodig. Verkondiging die ons bij de kladden grijpt en ons opjaagt uit onze schuilhoeken en ons naar Christus drijft. En naar de gemeenteleden toe zeggen we: wie de eredienst gaat verzuimen, wordt aan de demonen overgeleverd. Je redt het gewoon niet in je eentje.

Helderziend
De antieke wereld prees de idealen van bezonnenheid, wijsheid en zelfbeheersing aan met dezelfde woorden die Petrus in zijn zendbrief gebruikt. Maar als twee mensen hetzelfde zeggen, bedoelen ze nog niet (altijd) hetzelfde. Het Nieuwe Testament gebruikt deze woorden in het onderwijs over de laatste dagen (Mt. 24:45; 25:2, 4, 8, 9). Bedoeld wordt een heldere kijk op de dingen, een diep inzicht in wat er werkelijk gaande is. Is de gemeente vandaag de dag zo helderziend? Dat mag men hopen en bidden. Ik vermoed soms een hoop vromigheid die het aan realisme ontbreekt. Bidden sluit onze ogen niet voor de werkelijkheid waarin we leven. Integendeel, het nuchtere gebed aan alle stichtelijkheid voorbij, scherpt de blik voor waar het vandaag de dag voor de gemeente werkelijk op aankomt (4:8-11).

Gebeden
Het feit dat Petrus het meervoud (gebeden) gebruikt, kan betekenen dat hij vooral een levenshouding aanbeveelt. Om misverstanden te voorkomen, wijs ik er graag op dat het gebed in het Nieuwe Testament principieel een roepen om de komst van (het Rijk van) Christus is – dat hoort ook bij het nieuwe van het Nieuwe Testament. Natuurlijk mogen uw noden en zorgen er ook zijn – en ze zíjn er ook! – maar ze voeren in het nieuwtestamentisch gebed niet (meer) de boventoon. God zal ons vragen tegemoetkomen in zoverre het Zijn Rijk dient. Dat moeten we misschien toch vaker tegen elkaar zeggen. Om onnodige teleurstellingen te voorkomen.

Uw Koninkrijk kome!

Ds. C.H. Hogendoorn
Ds. C.H. Hogendoorn

uit Zwolle is redactielid van De Waarheidsvriend.