Profeten en performers
Van profeet naar performer. Zo laat het artikel van ds. Chris van Zwol (NGK, Bunschoten) over de veranderingen van het predikantschap, zich goed samenvatten. Het artikel verscheen in het maandblad voor de Nederlandse Gereformeerde Kerken Onderweg (12-02-26). Van profeet naar performer: een rake typering. Het legt een probleem bloot dat over het algemeen weggeduwd wordt. De ‘gewone’ predikant heeft veel concurrentie van voorgangers die charismatisch worden genoemd, die dus over een goede performance beschikken.
Of deze voorgangers werkelijk charismatisch – charisma betekent immers genadegave – zijn, is trouwens nog maar de vraag. Toch vallen hun ontboezemingen blijkbaar in de smaak bij de kerkelijke achterban. De predikant moet performer zijn. Dit proces wordt aangewakkerd door bijvoorbeeld Cvandaag, dat in de rubriek ‘Evangelie Herauten’ fragmenten van preken plaatst. Het is inderdaad verleidelijk om als predikant even in de etalage te mogen staan. Voor alle duidelijkheid: het artikel van Van Zwol rept niet over Cvandaag, maar signaleert wel vijf veranderingen in de positie van de predikant.
Onderweg
1. Catechese is complexer
Vroeger bestond catechisatie goeddeels uit het overhoren van de catechismus en het geven van een korte uitleg over de volgende vraag en antwoord. Vandaag moet het interactief zijn en aansluiten bij verschillende leeftijden en leerniveaus. Dat vind ik een grote verbetering, maar het is onmiskenbaar intensiever. Je komt er niet mee weg om het boekje te openen en wat voor te lezen, om van overhoringen maar te zwijgen. Daarbij komt dat veel ouders hun kinderen minder vanzelfsprekend sturen. Jongeren zeggen makkelijk af vanwege studie, werk en sport. Hoewel dit ook een geestelijk probleem is, ervaar ik als predikant meer druk om lessen aantrekkelijk, relevant en inhoudelijk sterk te maken.
2. De druk op het preken ligt hoger
Mensen gaan niet meer vanzelf naar de kerk, laat staan standaard naar dezelfde kerk. Wie komt, verwacht iets wat raakt. Iedere week opnieuw. Je moet inhoudelijk sterk zijn, maar ook een goede verteller, en de liederen moeten aansprekend zijn uiteraard. En als je als predikant niet bevalt, word je niet meer gevraagd. Oudere predikanten mogen soms niet meer komen, evenmin predikanten die als saai worden ervaren. Dit is een publiek geheim en als ze wel worden uitgenodigd, dan stemmen vele kerkgangers alsnog met de voeten. Niet dat ik pleit voor saaie preken overigens, maar het voelt soms wel een beetje als de jury van ‘The Voice’ op deze manier.
3. De samenleving is veranderd
Bovenstaande punten raken aan een dieper punt van onze tijd: gezag telt nauwelijks. De predikant wordt door velen gezien als één stem tussen vele andere. Voorheen had zij in de kerk een vanzelfsprekend gezag. Dat kon zeker ook doorslaan en misbruikt worden, maar het was er wel. Dat gezag heeft plaatsgemaakt voor beoordeling en vergelijking. Kerkenraden zien functioneringsgesprekken soms als beoordelingsgesprekken van de werknemer (wat het niet is). Daarbij verschuift de aandacht horizontaal naar de taakuitoefening, maar heeft men weinig oog voor de geestelijke roeping. Persoonlijke opvattingen van de kerkenraad of zijn achterban én Bijbelstheologische richtlijnen zijn soms moeilijk van elkaar te onderscheiden in dit soort kwetsbare gesprekken. Bovendien moet je tegenwoordig concurreren met leken die veel hipper spreken. Jouw geduldige studiewerk wordt online ingehaald door rappe praters die hun duizenden verslaan maar zeker niet altijd de meest Bijbelse boodschap verkondigen. Je krijgt als dominee het gevoel dat je je voortdurend moet bewijzen voor de gemeente en de christelijke wereld. Zo wordt de predikant meer een performer dan een profeet. Laatstgenoemde vraagt tijd, traagheid en ruimte om de wereld in het licht van Gods Woord te doorleven, eerstgenoemde vraagt vooral charisma en makkelijk te verteren boodschappen.
"*" geeft vereiste velden aan