“Hebt u misschien een bijbel voor me?” “Ja natuurlijk.” “Als ’t even kan in ’t Nederlands.” “O da’s geen enkel punt. Alstublieft.”
Bovenstaand gesprek is voor ons heel vanzelfsprekend. We zijn er zo aan gewend dat we al sinds jaar en dag één of meerdere bijbels in onze eigen taal in huis hebben. Maar die gewenning kan ons bij het gebruik van de Bijbel thuis en in de gemeente weleens veel meer in de weg zitten dan we beseffen. Dat realiseerde ik me des te meer door de ontmoetingen met christenen en gemeenten in Tanzania, waar in deze jaren voor het eerst het Nieuwe Testament in de eigen taal ontvangen wordt, bijvoorbeeld in het Kabwa. We kunnen van hen leren om ons opnieuw te verwonderen over een Bijbel in de taal van je hart.
Onderweg
In juni gingen we met een groep van acht voorgangers vanuit verschillende kerken, een journalist en twee medewerkers van Wycliffe Nederland op weg naar Tanzania. We reisden naar de noordwestelijke Mara-regio, naast het Victoriameer. Hier voegde vertaalconsulent André Kamphuis zich bij ons. Sinds 2009 is hij betrokken bij de vertaling van de Bijbel in de diverse lokale talen van deze regio.
Op het programma stonden ontmoetingen met allerlei betrokkenen bij de vertaalprojecten. Denk aan de vertalers op het kantoor in Musoma, maar ook aan de bisschoppen – in Tanzania ook een gebruikelijke titel voor voorgangers die een hoge positie bekleden – van de diverse kerken die de vertaalprojecten dragen, en natuurlijk aan de broeders en zusters die betrokken zijn bij de controle, de verspreiding en het gebruik van de Bijbel in hun gemeenten en dorpen.
Gaandeweg proefden we ook iets van het leven in Tanzania: het uitgestrekte savannelandschap, de vaak onverharde en stoffige wegen met de vele tuktuks en brommers, de verkoopkraampjes en winkeltjes langs de weg, de kuddes koeien en geiten met jonge jongens als hoeder, en al die mensen, lopend langs de weg of bij elkaar zittend onder een boom.
Verandering door vertaling
De officiële taal in Tanzania is het Swahili, maar velen spreken en begrijpen dit slecht. Er worden in het land 126 andere talen gesproken. Wycliffe zet zich onder andere in de Mara-regio in om ervoor te zorgen dat het Woord van God beschikbaar komt in een deel van die talen. Het gaat daarbij om talen die alleen gesproken worden, dus geen schrift kennen. Daarom is er eerst taalonderzoek nodig. Als er een alfabet is opgesteld, kan vervolgens lees- en schrijfonderwijs plaatsvinden. Vertaalde Bijbelboeken worden ook op audiodragers opgenomen. Per taal worden enkele vertalers in dienst genomen die onder leiding van een vertaaladviseur werken met een Swahili-vertaling met vertaalaantekeningen vanuit het Hebreeuws en Grieks. De conceptvertaling wordt ‘getest’ door een groep christenen van de betreffende taalgroep. Zij worden ook getraind om de invoering en het gebruik van de Bijbel te begeleiden. De presentatie van het eerste exemplaar van de Bijbel in de eigen taal is een feestelijk gebeuren.